محمدرضا لبیب: گفتگو در شرایط کنونی یک حق انتخاب نیست؛ یک ضرورت است
دومین نشست از ایران مونولوگ تا ایران دیالوگ

خرد و خیال – محمدرضا لبیب در دومین نشست گفتگوشناسی فرهنگی خانه خرد و خیال از حضور عناصر گفتگویی در فرهنگ ایرانی و نیاز به بازخوانی مجدد آنها سخن گفت.

به نقل از ایرنا و ایسنا، دومین نشست «از ایران مونولوگ تا ایران دیالوگ» به همت خانه خرد و خیال و با همراهی مرکز اسناد و کتابخانه ملی کشور برگزار شد.

محمدرضا لبیب در سخنرانی خود با عنوان «زیست‌جهان دیالوگ ایرانی» که شامگاه شنبه ۲ خرداد در مرکز اسناد و کتابخانه ملی کشور در مشهد برگزار شد، اظهار کرد: زیست‌جهان به معنای محدوده محصور از معنا است که پیش‌چشم ما است و تمام ادراکات ما را شکل می‌دهد. هوسرل معتقد بود ریاضی‌وارسازی گالیله‌ای در فلسفه طبیعی، نگاه ما به جهان را تغییر داد اما هدف اصلی پدیدارشناسی، بازگشت به خود پدیده‌ها و اجازه دادن به جهان برای سخن گفتن است.

نگاهی به سابقه فرهنگی گفتگو در ایران

لبیب ادامه داد: در دهه‌های گذشته و به‌ویژه در دوران «گفت‌وگوی تمدن‌ها»، روایتی غالب شد که بر اساس آن، فرهنگ ایرانی به دلیل سایه سنگین تک‌گویی، فاقد ریشه‌های عمیق گفت‌وگویی است. آثاری نظیر «شوق گفت‌وگو» نوشته‌ قاضی‌مرادی از جمله مراجعی هستند که بر نهادینه بودن تک‌گویی در فرهنگ ما تأکید دارند.

این پژوهشگر مطالعات دیالوگ با رد این نگاه تقلیل‌گرایانه، تاکید کرد: پژوهشی در سال ۲۰۱۶ در دانشگاه کمبریج نشان می‌دهد که ساختار فرهنگ ایرانی، سرشار از سنت‌های گفت‌وگویی است. ما در بلاغت خود «آداب‌المناظره» را داریم، مناظره شاید با دیالوگ مدرن متفاوت باشد اما هم‌خانواده آن است و نمی‌توان آن را نادیده گرفت.

نگاهی به دیدگاه گفتگویی ابن عربی

لبیب با بیان اینکه مفهوم «دیالوگ» و «دیگری» به معنای مدرن آن، پس از رنسانس و با وقوع «کسوف خداوند» به تعبیر مارتین بوبر در فلسفه غرب متولد شده است، بیان کرد: با این حال، اگر به عمق سنت عرفانی خود بنگریم، ظرفیت‌های پنهانی را می‌بینیم که تفاوت را به رسمیت می‌شناسد. ابن‌عربی با نظریه «علم‌الاسماء» معتقد است که حقیقت واحد الهی در تک‌تک افراد تجلی می‌یابد و هیچ تکراری در این تجلی‌ها نیست. این یعنی هر فرد، نمود متفاوتی از حقیقت است. چنین نگاهی، فروپوشیدگی حقیقت را مبنای گفت‌وگو قرار می‌دهد، چرا که هیچ‌کس واجد تمام حقیقت نیست و برای رسیدن به آن، نیازمند بودن با دیگری هستیم.

این پژوهشگر دیالوگ و فلسفه میان‌فرهنگی منطق‌الطیر عطار را نمونه‌ای از یک کنش جمعی دیالوژیک خواند و افزود: در سیر و سلوک منطق‌الطیر، رسیدن به سیمرغ، نه یک حرکت فردی بلکه یک کنش وجودی جمعی است که جز با هم‌بودگی اتفاق نمی‌افتد.

لبیب با اشاره به موقعیت جغرافیایی و فرهنگی ایران که در نقطه مرزی تلاقی تمدن‌های بزرگ قرار گرفته است، خاطرنشان کرد: ایران از دیرباز زیست‌گاه تنوع فرهنگی و همزیستی بوده است. ما نباید اسیر رویکردهای تقابلی شویم. در فلسفه میان‌فرهنگی، ما معتقد به تقدم امر میان‌فرهنگی بر فرهنگ هستیم. امروز برای ما، گفت‌وگو نه یک امر لوکس بلکه ضرورتی برای بقای فرهنگی و خروج از تضادهای ویرانگر است.

گفتنی است پس از اتمام سخنرانی، حاضران در نشست با مطرح کردن نقطه نظرات خود باب گفتگو را گشودند و به ارائه نظرات و سوالات خود پرداختند.

منبع: ایسنا و ایرنا